اطلاعات عمومیدانستنیها و لغات

شاخص گلوکز

نمایه گلوکز، شاخص گلایسمی، گلایسمی ایندکس، نمایه گلایسمیک و... همه به یک نکته اشاره دارند: آزادسازی قند!

نمایه گلاسمیک چیست؟

یک خودرو را در نظر بگیرید که در طول زمان مشخص و به مقدار مشخص به موتورش سوخت می رسد تا به درستی حرکت و کار کند. برای مثال فرض کنید این سوخت خیلی سریع تر و با حجم خیلی بیشتری به موتور خودرو وارد شود، چه اتفاقی می افتد؟ بله! به موتور فشار می آید.

سوخت بدن ما، گلوکز است (در آزمایش خون به آن قند خون می گویند). گلوکز باید به میزان مناسب و با سرعت مناسب در بدن ما آزاد شود تا انرژیمان تامین شده و به سلول ها هم آسیبی نرسد.

هر ماده ی غذایی که می خوریم یا می نوشیم، در خود قند دارد. این مقدار برای هر نوع ماده ی غذایی فرق می کند. در کنار میزان قند موجود در هر ماده ی غذایی، شاخصی وجود دارد که سرعت آزادسازی یا به قولی تحویل قند آن ماده ی غذایی را مشخص می کند. به عددی که این سرعت را مشخص می کند شاخص گلوکز (Glycemic Index یا GI) می گویند.

شاخص گلوکز، یا نمایه گلایسمی، ربطی به حجم قند موجود در آن ماده ی غذایی ندارد، بلکه به سرعت آزاد شدن قند (چه کم باشد چه زیاد) مربوط می شود. عدد شاخص گلوکز از ۱ تا ۱۰۰ است. هر چه این عدد بیشتر باشد، یعنی حجم قند خون در مدت زمان کمتری بالا می رود، و برعکس هر چه عدد شاخص گلوکز پایین تر باشد، یعنی قند خون آرام تر و در زمان بیشتری آزاد می شود.

مواد غذایی از نظر شاخص گلوکز به سه دسته ی کلی تقسیم می شوند: شاخص پایین، شاخص متوسط و شاخص بالا. توصیه ی متخصصان تغذیه و پزشکان، استفاده از مواد غذایی با شاخص پایین و متوسط و حذف مواد غذایی با شاخص گلوکز بالا است. در زیر به برخی از این مواد غذایی اشاره می شود.

مواد غذایی با شاخص گلوکز پایین (۵۵ و کمتر)
  • نان کامل (سبوس دار)
  • آرد جو، نان جو، جو پرک
  • پاستا، برنج فرآوری شده
  • سیب زمینی، ذرت، سیب زمینی هندی، نخود، لوبیا، عدس و انواع حبوبات
  • اکثر میوه ها و سبزیجات غیر نشاسته ای و هویج
مواد غذایی با شاخص گلوکز متوسط (بین ۵۶ تا ۶۹)
  • نان گندم
  • برنج قهوه ای
  • سمولینا
مواد غذایی با شاخص گلوکز متوسط (بالا تر از ۷۰)
  • نان سفید و ساندویچی
  • کورن فلیکس، برنج بوداده، پاستای برنج، ماکارونی و پنیر
  • برنج سفید دو قد، سیب زمینی سرخ شده
  • کدو حلوایی، کیک برنج، پاپ کورن، کراکرهای صنعتی
  • خربزه و آناناس

چرا شاخص گلوکز مواد غذایی متفاوت است؟

نمی توان قطعاً به این سوال پاسخ داد که چرا شاخص گلوکز مواد غذایی فرق می کند، اما عواملی شناسایی شدند که می توانند دلیل بالا یا پایین رفتن شاخص گلوکز شوند.

  1. بالا بودن میزان چربی و فیبر منجر به کاهش شاخص گلوکز یک ماده ی غذایی می شوند.
  2. مدت زمان نگهداری: هر چه میوه جات و سبزیجات بیشتر بمانند، شاخص گلوکز آنها بالاتر می رود.
  3. فرآوری و نحوه ی پخت و پز: مثلاً سیب زمینی رنده شده، نسبت به سیب زمینی پخته، شاخص گلوکز بالا تری دارد.

شاخص گلوکز برای تنظیم برنامه ی غذایی، خصوصاً برای دیابتی ها، از اهمیت بالایی برخوردار است. به همین دلیل باید به آن توجه ویژه ای شود.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را هم ببینید

Close
صبظرشب
Close